عنصر المعالي كيكاووس بن اسكندر بن قابوس بن وشمگير بن زيار
76
قابوس نامه ( فارسى )
كه « الزّلة زلّة . » « 1 » و مست خراب مشو ، چنان برخيز كه اندر راه اثر مستى بر تو پيدا نبود . مستى مشو كه از چهرهء آدميان بگردى . تمامى مستى بخانهء خويش كن . و اگر به مثل يك قدح نبيد خورده باشى و كهتران تو صد گناه بكنند كس را ادب مفرماى كردن اگر چه مستوجب ادب باشد كه هيچ كس آن از روى ادب نشمارد و گويند : عربده همىكند . هر چه خواهى كردن نبيد ناخورده كن تا دانند كه آن قصد ادبست نه معربدى كه از مست همه چيزى بعربده شمرند همچنانكه گفتهاند : « الجنون فنون » ، ديوانگى گونه گونه است ، عربده نيز هم « 2 » گونه گونه است كه مستى هم نوعى از ديوانگيست . و بدانكه در مستى بسيار گفتن عربده است ، و نقل بسيار خوردن عربده است ، و بسيار دست زدن و پاى كوفتن عربده است ، و نقل بسيار كردن هم عربده است ، و پيوسته سرود گفتن خارج « 3 » و باز خواستن عربده است ، و بسيار تقرب كردن بنا واجب هم عربده است ، و بسيار خنديدن و بسيار گريستن هم عربده است ، در مستى و در هشيارى ديوانگى است . پس ازين همه هر چه گفتم پرهيز كن كه اين هر چه گفتم يا جنونست يا عربده « 4 » [ كه نه همه عربده ] « 5 » و جنون مردم را زدن باشد « 6 » . و پيش هر بيگانهاى مست خراب مشو مگر پيش عيالان و بندگان خويش . و اگر از مطربان سماعى خواهى همه راهها [ ى ] « 7 » سبك مخواه تا برعنائى و سبكى منسوب نهباشى ، هر چند بيشتر جوانان راههاى سبك خواهند « 8 » ( 36 ر ) .
--> ( 1 ) - چنين است ل و ن و ب ؛ آقاى سعيد نفيسى كلمهء اخير را به « ذلة » تبديل كردهاند كه مناسبتر مىنموده است ، رك . تعليقات كتاب حاضر ( 2 ) - ل : « هم » ندارد ( 3 ) - ل : نه بر طريق ( 4 ) ، ن : ندارد ( 5 ) - از نسخهء ل و ب افزوده شد ( 6 ) ، ن : ندارد ( 7 ) - از نسخهء ل و ن و ب افزوده شد ( 8 ) - ل افزوده : و طبع ايشان بدان مايل بود ؛ ن افزوده : و زنند و فرمايند